Từ những rối rắm trong quản lý
Những tiêu cực trong quản lý xây dựng đã làm thất thoát hằng năm số tiền tương đương hàng chục cây cầu Mỹ Thuận, và dù hàng chục ngàn tỉ đồng bỏ ra hằng năm trong xây dựng nhưng thật khó tìm được ở VN một tác phẩm kiến trúc có đẳng cấp châu Á. Như KTS Nguyễn Trực Luyện, chủ tịch Hội KTS VN và Chủ tịch UBND TP Lê Thanh Hải thừa nhận, chúng ta đã xây dựng rất nhiều công trình nhưng không có công trình… kiến trúc nào cả!
Đó là chưa kể hàng loạt dự án phát triển các đô thị được qui hoạch một cách cẩu thả, những đô thị sinh sản vô tính, lai tạp, vô hồn. Cho đến nay, việc quản lý thiếu hiệu quả gây thất thoát lớn trong kiến trúc xây dựng vẫn còn là vấn đề nóng bỏng, chưa có lối ra. Điều đó, theo KTS Nguyễn Văn Tất, là do “qui trình quản lý được lấy làm cơ sở cho dự thảo nghị định vẫn toát lên tinh thần quản lý kế hoạch hóa tập trung”, “các dự án luôn chậm, dễ quan liêu, thẩm định không sát với thực tế thị trường”.
Mặt khác, việc qui định hợp đồng thiết kế qui về một mối như lâu nay (phải cung cấp trọn gói hồ sơ kiến trúc, kết cấu, điện nước, dự toán…) nên hầu như chỉ có vài viện thiết kế lớn, thường là của Nhà nước, mới đủ điều kiện thực hiện. Cũng vì thế đã dẫn đến gần như hoạt động chính của nhiều viện thiết kế lớn của Nhà nước chỉ là cho thuê con dấu hoặc khoán trắng công trình.
Một thực tế khác là ở hầu hết các công trình của Nhà nước, chủ đầu tư tự quản lý dự án, quản lý dự án kiểu “tài tử”, “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Trong khi, theo KTS Võ Thành Lân, “một công trình gọi là có chất lượng không chỉ phải cần có nhiều tiền, có kỹ thuật xây dựng tốt… mà điều kiện trước tiên và tối cần thiết là cần phải làm rõ chúng ta muốn xây dựng cái gì và theo định hướng nào; có nghĩa là cần phải hết sức coi trọng sự chi li và chuẩn xác của bản thiết kế và sự sáng tạo của người KTS”.
Cũng vậy, KTS Nguyễn Ngọc Dũng bức xúc: “Các nghị định sau luật về quản lý đầu tư xây dựng, quản lý qui hoạch xây dựng, quản lý chất lượng công trình xây dựng với hàng loạt yêu cầu về “chứng chỉ năng lực”, “chứng chỉ hành nghề”, phân bậc, hạng những người hành nghề rất chủ quan, rối rắm. Ai là người đủ trình độ để ban phát “thứ hạng” ấy? Lại phải xin - cho, lại dẫn tới nhũng nhiễu…”.
Vì thế, theo KTS Dũng, các nghị định sắp ban hành nên làm rõ qui trình thực hiện một công trình và các thành phần tham gia hơn là đưa ra rất nhiều qui định, phân cấp nhưng những người thực hiện công trình lại không được giao quyền hạn và trách nhiệm rõ ràng.
Đến kiến trúc sư đoàn: mô hình cần thiết và hợp lý
Để việc quản lý hành nghề KTS được chuyên nghiệp hơn, hợp lý hơn, các đại biểu đều khẳng định cần thiết phải có tổ chức KTS đoàn. Theo KTS Ngô Quan Hiền: “Việc cấp chứng chỉ hành nghề KTS hiện nay chỉ dựa vào sự xác nhận của sở, ngành địa phương nên rất mơ hồ, lỏng lẻo. Vì thế, thành lập KTS đoàn là một xu thế tất yếu nhằm quản lý, kiểm tra, thẩm định, cấp giấy chứng chỉ hành nghề cho KTS theo những tiêu chuẩn nhất định và với một bộ máy chuyên môn có năng lực”.
Đồng tình với những ý kiến của các nhà chuyên môn, Chủ tịch UBND TP.HCM Lê Thanh Hải cho biết: “TP.HCM xây dựng nhiều, đầu tư lớn nhưng thiếu tác phẩm kiến trúc xứng tầm vì thế cần có một cơ chế quản lý hành nghề KTS hợp lý, trong đó KTS đoàn là một mô hình hay, phù hợp. TP.HCM sẽ tổ chức thí điểm về quản lý chất lượng và hành nghề kiến trúc”. Vấn đề là “Làm sao để KTS đoàn phải là một tổ chức thực chất để hướng dẫn quản lý, bảo vệ quyền lợi cho KTS” như ý kiến nhắc nhở của nguyên thủ tướng Võ Văn Kiệt tại buổi tọa đàm.
